Overgang en burn-out lijken op elkaar omdat vermoeidheid, slaapproblemen, prikkelbaarheid en somberheid bij beide horen. Het verschil zit in de oorzaak: bij een burn-out loop je leeg door langdurige overbelasting, bij de overgang heb je te maken met natuurlijke hormonale veranderingen die impact hebben op je energie en stresslevel. Het lastige is dat beide door elkaar heen kunnen bewegen. Vrouwen tussen de 45 en 55 krijgen daardoor regelmatig onterecht het stempel burn-out. Met (aanvankelijk) verkeerde begeleiding als gevolg.
Ken je dat? Moe wakker worden. Naar je agenda kijken en je afvragen hoe je de dag door gaat komen? Jezelf niet meer herkennen als de vrouw die met gemak alle ballen in de lucht hield. 's Nachts uit je slaap gehouden worden door twijfels, zorgen en die ene vraag: wat is er in hemelsnaam met me aan de hand?
Eind 2023 kreeg ik het stempel burn-out
In het najaar van 2021 stelde ik mezelf de vraag wat ik wilde met de rest van mijn leven. Het antwoord kwam als een verrassing: zeilend, levend en werkend op een boot in Scandinavië. Ik gooide het roer om, stopte met mijn toenmalige bedrijf en begon opnieuw. Midden in dat proces kreeg ik in het najaar van 2023 te maken met een onverwachte medische diagnose. Dat was de druppel die mijn emmer deed overlopen. In de weken daarna kreeg ik te maken met fundamentele levensvragen, angst, paniek, rouw, verlies en pittige gesprekken met mijn ego.
Zodra ik 's ochtends opstond werd ik overweldigd door de dag die voor me lag. Ik telde als eerste de uren tot er weer iemand thuis was. En raakte in paniek als dat meer dan een paar uur bleek te zijn. Daar waar ik in de decennia daarvoor alleen met mijn kinderen op vakantie ging, in mijn eentje een huttentrektocht liep, een bedrijf transformeerde en een nieuw bedrijf begon. Tot drie uur 's middags was ik bezig om mezelf op te lappen om de dag te kunnen beginnen. Bij vlagen werd ik overspoeld door verdriet. Of kreeg ik te maken met de stemmetjes in mijn hoofd die me er haarfijn op wezen wat ik allemaal niet goed had gedaan in mijn leven. En de volgende dag begon de hele riedel weer van voren af aan. Het was alsof ik naar een film keek waarin ik tegelijkertijd ook de hoofdrol speelde. Wat ik zag ging over mij en mijn leven en toch was het slechts een deel van mij dat een rol had in die rare film. Hoewel ik er middenin zat, voelde ik ook dat wat er gebeurde niet mijn waarheid was. Al wilde mijn ego me iets anders doen geloven. Een bijzondere en verwarrende gewaarwording. Het kostte me veel energie om mezelf niet mee te laten nemen in het verhaal dat die egotalk me probeerde wijs te maken.
Mijn directe omgeving kon in het begin moeilijk omgaan met de ontstane situatie. Als ik mezelf al niet begreep en niet wist wat ik nodig had, hoe konden anderen dat dan snappen en de 'juiste' dingen doen?
Ik nam contact op met de huisarts en werd doorverwezen naar een praktijkondersteuner (POH) om te leren omgaan met de onzekere diagnose die ik had gekregen. Tijdens het eerste gesprek vertelde ik haar dat het mij niet ging om met die diagnose te dealen. Er was iets anders aan de hand. Ik had het gevoel dat mijn ervaringen alles te maken hadden met de overgang. Zij herkende wat ik beschreef en die bevestiging gaf zowel rust als vertrouwen. Hoe heftig alles ook was.
In diezelfde periode nam ik contact op met mijn arbeidsongeschiktheidsverzekering. Tijdens het intakegesprek vertelde ik dat naast die onzekere medische diagnose ook de overgang meespeelde in dit verhaal. Ondanks de begripvolle stem aan de andere kant van de lijn ontdekte ik maanden later dat in mijn dossier het stempel 'burn-out' was gezet. Gelukkig kreeg ik een re-integratie-adviseur toegewezen die feilloos aanvoelde wat er speelde en me de juiste support gaf.
Waarom overgang en burn-out zo vaak door elkaar halen
Ben ik de enige die onterecht het stempel 'burn-out' kreeg? Nee, zeker niet! Welke factoren kunnen hierbij een rol spelen?
De leeftijdsfase zelf. Tussen je 45e en 55e heb je de meeste ballen hoog te houden. Bedrijf, werk, kinderen die vertrekken of juist nog thuis wonen, ouders die hulp nodig hebben. Als je in die jaren instort, is "overbelast" de eerste logische gedachte. Van jou. Van je omgeving. Vaak ook van de gezondheidsprofessional tegenover je.
De overgang begint eerder dan je denkt. De fase vóór de menopauze, de perimenopauze, start gemiddeld rond je 47e, met een spreiding van ongeveer 35 tot 56 jaar. Je hormonen schommelen jaren voordat je iets aan je cyclus merkt. En ook als je cyclus onveranderd is kun je in de overgang zijn. Veel zorgprofessionals zijn niet up to date als het gaat om de overgang. Klachten die opspelen, worden al gauw aan iets anders toegeschreven. Aan je werk. Aan je drukke hoofd. Aan je leeftijd, "het hoort erbij". Lees hier meer over de fasen van de overgang
De symptomen van burn-out en de overgang overlappen grotendeels. Vermoeidheid. Gebrek aan energie. Slaapproblemen. Een kort lontje. Huilbuien om niets. Somberheid. Een hoofd vol mist. Ze horen bij een burn-out én ze horen bij de overgang.
Om iets van helderheid te creëren in de verwarring: onderstaand overzicht.
Overgang of burn-out: de kenmerken naast elkaar
| Wat valt op | Bij de overgang | Bij een burn-out |
|---|---|---|
| Oorzaak | Hormonale verandering, natuurlijk proces, begint uit zichzelf | Langdurige overbelasting, bouwt zich op |
| Opvliegers en nachtzweten | Vaak | Geen kenmerk |
| Je cyclus | Verandert vaak, maar lang niet altijd | Verandert niet door de burn-out zelf |
| Uitputting | Wisselend, goede en slechte dagen | Opgebrand, herstel lukt niet meer |
| Emoties | Wisselend, huilbuien zonder aanleiding | Vooral leeg, afstandelijk, kleurloos |
| Je hoofd | Hersenmist: woorden, namen en de draad kwijt | Concentratie weg door uitputting |
| Wat rust oplevert | Nodig, maar neemt niet alles weg | Eerste en belangrijkste medicijn |
| Tijdpad | De perimenopauze duurt gemiddeld 4 tot 10 jaar, duur van de ervaringen en wat je nodig hebt om je beter te voelen zijn per persoon verschillend | Ontstaat in maanden tot jaren, hersteltijd is per persoon verschillend |
Zo'n overzicht kan nooit vertellen wat er met je aan de hand is. Het is niet meer dan een kapstok. Voor jezelf. En om met meer kennis en zelfinzicht in gesprek te gaan met je huisarts of specialist.
Wat kun je doen als je twijfelt?
Inzicht eerst. Als jij weet wat er speelt geeft dat helderheid en rust. De OvergangsCheck brengt binnen 10 minuten in kaart hoe jouw klachten eruitzien op vier gebieden: fysiek, mentaal, emotioneel en spiritueel.
Vraag je je af of je in de overgang bent? Doe de OvergangsCheck
De Check stelt geen diagnose, maar houd je een spiegel voor. Je ziet wat er speelt en wat je nodig hebt. Zo kun je met meer zelfinzicht stappen zetten.
Ga bij vragen of twijfel in gesprek met je huisarts of specialist. Stel niet de vraag "Is het de overgang?", maar: "Ik wil de overgang meenemen als meespelende factor."
Neem beide serieus. Zowel een burn-out als de overgang vragen om de juiste kennis en support. En afgestemde keuzes voor je herstel.
Doe vooral wat jij daarvoor nodig hebt.
Veelgestelde vragen
Hoe weet ik of het de overgang of een burn-out is?
Aan de symptomen alleen is het niet te zien, want vermoeidheid, slaapproblemen, gebrek aan energie, prikkelbaarheid en somberheid horen bij beide. Kijk naar de factoren die meespelen, het tijdpad en de typische overgangssignalen zoals opvliegers en nachtzweten. De OvergangsCheck geeft binnen 10 minuten zicht op jouw klachten en stelt geen diagnose. Bij twijfel of ernstige klachten ga je altijd naar je huisarts.
Kunnen overgangsklachten lijken op een burn-out?
Ja, ze lijken zelfs sterk op elkaar. Vermoeidheid, slaapproblemen, een kort lontje, huilbuien, energiegebrek, somberheid en concentratieverlies komen bij beide voor. Daardoor krijgt een flink aantal vrouwen tussen de 45 en 55 het stempel burn-out, terwijl onder de oppervlakte de overgang speelt.
Krijg je een burn-out door de overgang?
Niet vanzelf, maar de overgang maakt je wel gevoeliger voor stress. Je hormonen schommelen, je slaap en je energie kunnen verre van optimaal zijn, en als je dan gewoon doorgaat, loop je extra risico. Stress en overgangsklachten versterken elkaar. Wie overbelast raakt, ervaart meer klachten. En wie meer klachten ervaart, raakt sneller overbelast.
Ik heb het stempel burn-out gekregen. Wat nu?
Neem het stempel serieus en gebruik het als startpunt, niet als eindoordeel. Rust en herstel zijn nodig, naast zicht op andere factoren in jouw verhaal. Vraag jezelf af wat er al speelde voordat je instortte en leg de overgang naast je klachten. Met die kennis voer je het gesprek met je huisarts of specialist gerichter.
Wat er ook speelt, inzicht is het begin van alles. Als je weet wat er onder de oppervlakte beweegt, kun je daarop sturen. Daarmee neem je het roer weer in eigen hand.
Binnen 10 minuten zicht op wat er met jou speelt? Doe de OvergangsCheck